Politicsinfo.net

[Redactie]

Gedonder over comedy, over de Feminateek of andere foto's, over scheldproza op blogs en websites, de openlijke afkeuring over de wijze waarop Hugo Claus is heengegaan… allemaal signalen die leiden naar de vraag of er sprake is van een ethisch reveil. Cultuurproducten of teksten die verboden worden, daar had ik al lang niet meer over gehoord. Hoewel, de voorbije tijd zijn er enkele opstoten geweest die het aankondigden, bijvoorbeeld de rel rond Paul McCarthy in Middelheim. Zou het toeval zijn dat de politici die nu ingrijpen vooral van de partij zijn waarvan de eerste letter een 'C' is? Legitimeert het christelijk gedachtegoed het opsteken van het moralistisch vingertje? Of is het eerder omgekeerd? Is de heropbloei van de CD&V niet de oorzaak, maar het gevolg van een ethisch reveil in de samenleving? Eerst lachte ik nog met de Antwerpse gedeputeerde die de fotocollectie van Boon niet wilde laten tentoonstellen, ik schudde meewarig het hoofd bij de ingreep van de schepen in Temse, ik begon me al te ergeren aan de oproep van senator Paul Van Den Driessche om regels te maken om vitriool op mediasites te weren, en nu vind ik het onzin dat een burgervader (ditmaal weliswaar van liberale signatuur) een hedendaagse versie van de tepels op blote borsten van Rubens wil overplakken met tape.

In deze kwestie spelen veel elementen. Simplisme lost dat niet op. Het weren van een theaterstuk, een video, een foto of een tekst is eigenlijk de illustratie van een onderliggend en veel fundamenteler maatschappelijk probleem. Het is de illustratie van een aanwakkerend discours over waarden en normen in de postmoderne samenleving. Het verdwijnen van de grote verhalen, de versplintering, de gedachte dat ieder zijn eigen wereld autonoom kan opbouwen, heeft bij veel mensen geleid tot angst en onzekerheid. De permanente dwang om te presteren, de noodzaak om een geheel eigen identiteit uit te bouwen door verschil te markeren, het verdwijnen van zuilen en andere kaders, het heeft allemaal veel mensen aangezet om méér zichzelf te worden, om vrijer te worden, maar veel andere mensen heeft het vervreemding en onzekerheid gecreëerd. Dat proces gaat samen met de roep naar een herstel van waarden en normen. Hierin past een conservatieve visie op het gezin, op de opvoeding, op erotiek, op kunst, op vrijetijdsbesteding… En wie hiervan overtuigd is, wil die ook afdwingen en optreden tegen invloeden die daar tegenin gaan. Het ethisch reveil kadert dus in een breder waarden- en normendiscours. Maar, hoe sterk is het?

Merkwaardig is dat het reveil het eerst aan de oppervlakte komt in de sfeer van kunst en cultuur. Kunstenaars worden het eerst geviseerd. Maar, kunstenaars viseren ook al eerste de conservatieve krachten in de samenleving. Ze zijn de facto vernieuwers, vragenstellers, critici van hun omgeving. De kritieken van Erwin Mortier en Tom Lanoye op de kerk, naar aanleiding van de euthanasie van Hugo Claus, logen er niet om. De beeldende kunstenaar, de theatermaker, de cineast zijn ook snel aan de beurt. Wellicht is een aantal politici vergeten hoe hard er is gevochten voor de autonome positie van kunstenaars, opdat ze onafhankelijk van kapelmeesters en andere broodheren hun werk zouden kunnen creëren. We hebben in de moderne samenleving aanvaard dat er een vrijheid van meningsuiting is en dat we die autonomie van kunstenaars, de meest verheven vorm van de vrijheid van meningsuiting, respecteren. Kunst verdraagt geen politieke bemoeienissen. Het is niet aan de politici om uitspraken te doen over de inhoud van artistiek werk, en zeker niet om moraliserende oordelen te vellen. Laat dat aan het publiek, aan recensenten en experts.

We hebben ook gekozen voor pluralisme. Het is niet aan de politicus om te bepalen wat er in de rekken van de openbare bibliotheek steekt, wel te garanderen dat er bibliothecarissen zijn die ervoor zorgen dat er een zo'n breed mogelijke diversiteit en representativiteit is. De geëmancipeerde burger krijgt een brede keuze en -vrijheid. Die breedte en die vrijheid zijn de bouwstenen van onze democratie. Je kan ze niet weghalen zonder de democratie zelf te raken.

We kunnen echter niet om de vaststelling heen dat veel mensen in onze gefragmenteerde samenleving met zijn oneindig geloof in vooruitgang en groei, zoeken naar meer houvast. De samenleving is op een aantal vlakken immers problematisch: zie de toegenomen psychische vragen, opvoedingsproblemen, delinquentie. We mogen er niet blind voor zijn. Ik bepleit het gesprek over waarden. Laat ons breed discussiëren over rechtvaardigheid, solidariteit, zorgzaamheid, zelfbeschikking, respect enz. Maar laat ons niet in de val trappen de uitkomsten te willen vertalen in impliciete of expliciete regels of in nieuw paternalisme. De samenleving is veel complexer dan een eeuw geleden en die complexiteit zal alleen maar toenemen. Eenvoudige oplossingen zijn er niet. Ik wil dat we mensen opvoeden tot kansrijke, keuzerijke en contactrijke burgers. Dat is het tegengestelde van betuttelen. Je hoeft immers niet naar de Feminateek te gaan kijken of naar de voorstelling van Vitalski. Je kan ook kiezen voor duizenden andere zaken, er zijn alternatieven te over.

De vrijheid van meningsuiting en de artistieke autonomie staan boven de politiek. Dat de politiek er zijn pollen van af houdt. Wie dat niet kan laten, moet een verzoek indienen om zich met de teletijdmachine naar het bekrompen Vlaanderen te laten flitsen.

Bart Caron is Vlaams volksvertegenwoordiger (Spirit)

Deze tekst werd gepubliceerd met uitdrukkelijke toestemming van de auteur.

[hilde]

"ethisch reveil", ik zou het niet weten, wat ik wel weet is dat er bij mezelf geen sprake is van een "reveil", de ethiek is er steeds geweest, ik spreek dus enkel voor mezelf...

[senegal]

Redactie schreef: Legitimeert het christelijk gedachtegoed het opsteken van het moralistisch vingertje? Of is het eerder omgekeerd?
Het kristendom heeft natuurlijk nog altijd hetzelfde probleem, waardoor het massaal in diskrediet geraakt is. "De Heer" is een adelijke titel die men in het modern Nederlands zou kunnen vervangen door "De baas":

Laat ons bidden tot de Baas, onze God.

Heel dat verhaal is volledig uit de hand gelopen in Parijs op 14 juli 1789. Men had nu helemaal genoeg van de Heren. In september 1792 is men in Parijs ook op zoek gegaan naar diegenen die daartoe voortdurend zaten aan te zetten, de priesterkaste. Die episode staat in de geschiedenis bekend als de Septembermoorden.

De correcte versie is uiteraard: "Laat ons bidden tot God onze Baas" en niet "Laat ons bidden tot de Baas, onze God". Vervang "Baas" door "Heer" en je herkent onmiddellijk de kristelijke rituelen.
Redactie schreef: nu vind ik het onzin dat een burgervader (ditmaal weliswaar van liberale signatuur) een hedendaagse versie van de tepels op blote borsten van Rubens wil overplakken met tape.
De auteur past een klassieke truuk toe. Hij vergroot een extreem geval spectulair uit, om tegenmaatregelen te vragen die een onbestaand probleem dienen op te lossen. Er werd een kleine kikker overreden in het Borstelijnenpark. Nu dienen alle rondhuppelende kikkels in het Borstelijnenpark een valhelm te dragen, bij ontstentenis van welke er een boete van 100 EUR dient te worden betaald.
Redactie schreef: Dat proces gaat samen met de roep naar een herstel van waarden en normen. Hierin past een conservatieve visie op het gezin, op de opvoeding, op erotiek, op kunst, op vrijetijdsbesteding…
Dat was inderdaad hoog tijd, want het begint echt de spuigaten uit te lopen met al die halfnaakte, betekenisloze uitdagerij tot contraproductieve ontucht.
Redactie schreef: De vrijheid van meningsuiting en de artistieke autonomie staan boven de politiek. Dat de politiek er zijn pollen van af houdt.
Dat is eigenlijk zo geen slecht idee. Als de politiek zich wat minder zou bemoeien met wat haar niet aangaat, zoals ondermeer, de hoofddoekklederdracht van moslimmeisjes enzomeer, dan zou alles beter gaan. Bemoei je met wat je aangaat, is inderdaad een aanbevelenswaardig advies.